Strona główna / Baza wiedzy / Badanie prostaty – jak wygląda i kto powinien je wykonywać?
Prostata (inaczej – gruczoł krokowy) to mały gruczoł u mężczyzny, odpowiedzialny za produkcję płynu nasiennego odżywiającego i transportującego plemniki w czasie wytrysku. Prostata położona jest bezpośrednio pod pęcherzem moczowym i do przodu od odbytnicy. Otacza ona początkowy odcinek cewki moczowej – przewodu, którym mocz odpływa z pęcherza moczowego na zewnątrz ciała. Z tego powodu gruczoł krokowy odgrywa też rolę w układzie moczowym, a jego kondycja ma wpływ na komfort oddawania moczu u mężczyzny.
Podstawowym zadaniem prostaty jest produkcja płynu nasiennego, który łączy się z plemnikami z najądrzy i innymi składnikami z pęcherzyków nasiennych w trakcie wytrysku. Wydzielina prostaty chroni i odżywia plemniki, wpływa na ich żywotność i ruchliwość. Dodatkowo, mięśnie prostaty odgrywają rolę w przemieszczaniu nasienia na zewnątrz w momencie ejakulacji,
Do najważniejszych chorób gruczołu krokowego należą:
Łagodny rozrost prostaty – powiększenie gruczołu krokowego, bardzo często obserwowane u starszych mężczyzn, które nie ma charakteru nowotworowego. Powiększająca się prostata zaciska cewkę moczową, utrudniając oddawanie moczu i dając takie dolegliwości, jak: osłabiony i przerywany strumień moczu, częste oddawanie moczu, trudności w rozpoczęciu mikcji, konieczność oddawania moczu w nocy czy uczucie niepełnego opróżniania pęcherza.
Zapalenie prostaty – ostre zapalenie prostaty to bakteryjne zakażenie układu moczowego obejmujące gruczoł krokowy, zwykle o dość gwałtownym przebiegu, z dolegliwościami bólowymi w okolicy krocza i miednicy, dużym utrudnieniem w oddawaniu moczu oraz objawami grypopodobnymi, jak gorączka i dreszcze. U części pacjentów zapalenie prostaty może przejść w formę przewlekłą, z okresowym nasilaniem się objawów, w szczególności dokuczliwych bólów okolicy krocza.
Rak prostaty – rak gruczołu krokowego jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn. Rak prostaty przez długi czas może rozwijać się, nie dając żadnych objawów. Wraz z postępem choroby mogą pojawić się m.in. trudności w oddawaniu moczu, krew w moczu czy krew w nasieniu.
Wczesne wykrycie chorób prostaty, w szczególności raka prostaty, jest kluczowe dla skutecznego leczenia i jego wyników. Ponieważ rak prostaty początkowo nie daje objawów, tak ważne jest regularne profilaktyczne badanie gruczołu krokowego u każdego mężczyzny, już od 40 roku życia.
Badanie per rectum (digital rectal examination, DRE) – ponieważ gruczoł krokowy położony jest do przodu od odbytnicy, jego powierzchnia dostępna jest badaniu palpacyjnemu przez odbyt. w trakcie badania urolog wprowadza do odbytnicy palec w rękawiczce z lubrykantem i bada powierzchnię prostaty. Pozwala to na wykrycie takich nieprawidłowości jak: powiększenie prostaty, guzy czy zwiększoną bolesność, mogące wskazywać na choroby gruczołu krokowego, w tym na raka prostaty.
Ważną rolę w diagnostyce chorób prostaty odgrywa również badanie USG prostaty. W badaniu USG przez powłoki brzuszne urolog może zmierzyć wielkość prostaty, ocenić jej kształt i stopień wpuklania się do pęcherza moczowego, oraz zbadać prostatę pod kątem zmian w miąższy, takich jak zwapnienia czy torbiele.
W wybranych przypadkach wykonuje się przezodbytnicze USG gruczołu krokowego (TRUS), które wykonuje się specjalną sondą o wysokiej częstotliwości, wprowadzaną do odbytnicy. Badanie TRUS pozwala na ocenę nie tylko wielkości prostaty, ale też jej kształtu, obecności guzów gruczołu krokowego czy stanu pęcherzyków nasiennych.
Podstawowym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce chorób prostaty jest PSA (Prostate-Specific Antigen). Jest to badanie wykonywane z krwi. PSA jest proteiną wytwarzaną przez gruczoł krokowy. Sam poziom PSA może być trudny w interpretacji, jednak w korelacji z innymi informacjami z USG prostaty i badania prostaty per rectum stanowi podstawowy element diagnostyki takich stanów, jak łagodny rozrost prostaty, zapalenie gruczołu krokowego i rak prostaty. Poziom PSA zwykle rośnie w raku prostaty, ale może być podwyższony również w stanach nienowotworowych. Każda taka sytuacja wymaga konsultacji specjalisty urologa.
Umówiłeś się na badanie prostaty? Pamiętaj, by zabrać na wizytę wyniki wcześniejszych badań, w tym badania USG i PSA, oraz inną dokumentację medyczną dotyczącą przebytych operacji, chorób przewlekłych i przyjmowanych leków. Ponieważ do oceny gruczołu krokowego w USG potrzebne jest odpowiednie wypełnienie pęcherza moczowego, zaleca się by, na 1 godzinę przed badaniem, pacjent wypił około 1 lit niegazowanej wody i unikał oddawania moczu do czasu konsultacji.
Regularne badanie prostaty jest kluczowe do utrzymania jej prawidłowej kondycji i wczesnego wykrycia ewentualnych nieprawidłowości. Dodatkowo zdrowy styl życia, w tym aktywność fizyczna i zbalansowana dieta pozwalają zredukować ryzyko chorób gruczołu krokowego.